یکی از آن دو مفهوم در اصطلاحات اسلامی، بالاخص در فقه اسلامی بنام "رشد" نامیده می‏شود. اصطلاحی است مأخوذ از قرآن مجید. مفهوم دیگری که‏ بهتر و درست تر باید با آن آشنا شویم مفهوم امامت و به وجهی هدایت‏ است. رشد کلمه‏ای است که از قرآن مجید گرفته شده است.
قرآن مجید در مورد کودکان بی سرپرست که دارای ثروت هستند این اصطلاح را به کار برده است، در مورد یتیمان می‏فرماید: یتیمانی که سرپرست خود را از دست داده‏اند و مملوک و ثروتی دارند تا زمان بلوغ بر آنها قیمومت کنید و ثروتشان را در اختیارشان قرار ندهید. البته بلوغ شرط لازم است ولی کافی نیست زیرا علاوه بر بلوغ " رشد " لازم است، تعبیر آیه اینست: «حتی اذا بلغوا النکاح فان آنستم منهم رشدا فادفعوا الیهم اموالهم‏» برای آنکه ثروتشان را در اختیارشان قرار دهید، رسیدن به حد بلوغ‏ طبیعی یعنی بلوغ نکاح و بلوغ جنسی کافی نیست، زمانی که رشد در آنها احساس شد می‏توان ثروت را در اختیارشان قرار داد. (نساء/6)

در فقه و سنت اسلامی نظیر همین مطلب در مورد ازدواج آمده است. در فقه اسلامی‏ محرز و مسلم است که برای ازدواج، تنها عقل و بلوغ کافی نیست یعنی یک‏ پسر به صرف آنکه عاقل و بالغ است نمی‏تواند با دختری ازدواج کند همچنانکه برای دختر نیز عاقله بودن و رسیدن به سن بلوغ دلیل کافی برای‏ ازدواج نیست، علاوه بر بلوغ و علاوه بر عقل، رشد لازم است. عقل غیر از رشد است و مسئله دیگری است، افراد یا عاقل‏اند و یا مجنون، عاقلها به‏ دو نوع تقسیم می‏شوند: یا رشید هستند یا غیر رشید. یعنی انسان عاقل و بالغ ممکن است رشید باشد و ممکن است غیررشید. قبل از توضیح این اصطلاح لازم است برای رفع اشتباه به یک اصطلاح شایع‏ امروز خودمان در زبان فارسی اشاره کنم.

در اصطلاح متداول فارسی امروز، به کسی رشید می‏گوئیم که اندام خیلی‏ موزون و برازنده‏ای داشته باشد، عرب این را رشیق می‏گوید نه رشید. رشد در اصطلاح فقهی مربوط به اندام نیست، یک نوع کمال روحی است. مثلا در مورد ازدواج پسری که می‏خواهد ازدواج کند باید معنی و هدف و ارزش نتایج‏ ازدواج را درک کند و قدرت تشخیص و انتخاب و اراده داشته باشد. به‏ صرف تلقین این و آن شخصی را به عنوان همسر انتخاب نکرده باشد. همچنانکه دختر نیز برای انتخاب همسر باید رشد داشته باشد.
به یاد دارم که در قباله‏های قدیم وقتی اسم زوج و زوجه را می‏نوشتند، درباره زوج می‏نوشتند: " العاقل البالغ الرشید " و درباره زوجه می‏نوشتند: " العاقلة البالغة الرشیدة ". یعنی این مرد که ازدواج کرده است، مردی عاقل، بالغ و رشید است و این زن هم زنی عاقله و بالغه و رشیده است، یعنی علاوه بر عقل و بلوغ‏ دارای رشد است. اینها که در قباله‏های قدیم نوشته می‏شد به معنی این بود که عاقدها می‏خواستند مدعی شوند که ما رعایت همه جوانب فقهی را کرده‏ایم‏.
اما واقعا و عملا آیا این امر مهم رعایت می‏شد یا نه؟ آیا واقعا به‏ مسأله رشد پسران و دختران بر طبق فقه اسلامی عمل می‏شد یا نه مطلب دیگری‏ است و تا حدی شرم آور است